Schaamte: welke soort plaagt jou?

Brene Brown, een van mijn heldinnen (want ze combineert harde wetenschappelijke feiten met prachtige, verrassende ontdekkingen over ons innerlijke gevoelsleven) sprak in een interview met Oprah Winfrey over schaamte. Oprah en Brene hadden het erover dat er eigenlijk over het algemeen 2 soorten schaamte zijn:
 
1) Ik ben toch niet goed genoeg
2) Wie denk je wel niet dat je bent
 
Oftewel: je kunt je schamen omdat je denkt dat je het allemaal niet goed kunt of toch niet goed genoeg bent, of je kunt je schamen omdat je meer ruimte in hebt genomen dan dat je denk dat je mag innemen. Dat zijn twee hele verschillende manieren van naar de wereld kijken, maar ze hebben allebei de onhebbelijke eigenschap dat je jezelf er klein mee houdt. 
 

Ik ben toch niet goed genoeg

Als je werkelijk gelooft dat je, ongeacht wat je doet, of hoe hard je het ook probeert, niet goed genoeg bent, dan zul je nooit iets proberen. Soms gaat dit ‘niet goed genoeg’ over een specifiek thema, bijvoorbeeld over je lijf, of je capaciteiten, of je relaties. Hier zal ik in een volgende blog dieper op in gaan. Dat is al heel vervelend, als je bijvoorbeeld denkt dat je lijf niet goed genoeg is, ongeacht hoe lang je afvalt of hoe veel je sport. Maar soms ervaren mensen dit gevoel ook in het algemeen. IK BEN NOOIT GOED GENOEG. Wat je ook doet. En dit geldt voor ALLES! Dat is geen fijne gedachte om mee te leven. Niet iedereen ervaart die gedachte in grote, ontwrichtende mate, maar de meeste mensen herkennen wel het innerlijke stemmetje dat dit soms tegen je roept. Dat stemmetje dat de lat iedere keer zo hoog legt dat je er niet overheen kunt. Dat stemmetje dat je altijd vertelt dat je een sukkel bent als eens iets mis gaat. Dat stemmetje dat maakt dat je dingen niet meer durft te proberen omdat het toch wel fout zal gaan (jij bent immers niet goed genoeg) of waardoor je jezelf bij voorbaat al maar terugtrekt wanneer het moeilijk wordt (want… je kunt het nu vast wel invullen). Als je geplaagd wordt door een stem die dit tegen je zegt, dan is het heel moeilijk om met de volle 100% voor het leven te gaan. Je kunt niet moedig en krachtig en kwetsbaar zijn wanneer je niet durft. Dat zit er niet in. Voor mijzelf is muziek maken een van die dingen. Ik ben best muzikaal. Maar als ik muziek maak (zing), of als ik mezelf probeer te leren piano te spelen (langdurig proces), dan durf ik dat eigenlijk niet. Ik ken zo veel mensen die zo veel beter zijn in muziek maken… Dan begin ik er al maar niet aan.
 

Wie denk je wel niet dat je bent

Deze zin klinkt heel anders, maar heeft precies hetzelfde effect op mensen als de vorige zin. Als je namelijk denkt dat je teveel ruimte inneemt, dan durf je ook niks meer te proberen. Wie denk jij wel niet dat je bent, dat jij een eigen bedrijf opricht? Of dat jij hier zomaar veel plek inneemt in dit park? Of dat jij denkt dat je uitbundig kunt dansen? Wie ben jij wel niet helemaal dan? Dit is ook een gevoel dat zowel van intern als van buiten jezelf kan komen. Denk aan blikken van andere mensen wanneer je eens iets geks doet. Of wederom dat innerlijke stemmetje dat je vertelt dat je niks geks moet doen, of jezelf rustig moet houden. Wederom maken deze dingen dat jij mensen niet verrast, jezelf niet ten volle uit en jezelf klein houdt. Ik herinner me een gesprek met mijn coach-juf, toen ik nog in opleiding was. Zij vroeg me: Ellen, waarom hou jij jezelf klein, waarom ben je niet zo groot als dat je zou kunnen zijn? En mijn antwoord was: ik ben bang dat wanneer ik groot ben, ik anderen in de schaduw zet. Ik wil niemand overschaduwen. En juf Jolanda zei toen: maar als jij mensen nou eens in het licht zet met je grootheid? Als jij er nou, door groot te zijn, voor zorgt dat mensen zichzelf willen laten zien, hun capaciteiten willen ontwikkelen en niet meer bang hoeven zijn? Dat was wel even een met-de-bek-vol-tanden-momentje. Want ik had echt alleen maar in mijn hoofd zitten dat iemand die zijn hoofd boven het maaiveld uitsteekt iets van anderen afneemt. Maar dat hoeft dus helemaal niet zo te zijn!
 

Brene en Oprah

In het interview tussen Brene Brown en Oprah, vertelde Oprah dat zij ook altijd last had gehad van deze tweede soort van schaamte. Wie denkt zij als zwarte vrouw wel niet dat ze is met haar talkshow die over de hele wereld wordt uitgezonden? Why is she so full of herself? En haar antwoord? ‘I want to be so full, it’s overflowing, so when you see me coming, it ought to make you proud. What you see is a woman so full, I’m overflowing enough to share with everybody else. I’m going to own the fullness without ego, without arrogance, but with an amazing sense of gratitude that I have been born in a time where I am a female on the planet and I have the great pleasure and freedom to fill myself up’.  Brene Brown antwoordt dan: Amen, en ik ben het helemaal met haar eens. In eerste instantie lijkt dit antwoord van Oprah (ik ben trots op het feit dat ik mezelf durf te laten zien, en wil dat zonder ego en arrogantie doen, maar met heel veel dankbaarheid dat mij dat als vrouw op dit moment toegestaan is) nogal Amerikaans. Maar wat mij betreft raakt ze wel aan een waarheid. En dat is dit:
 
Jij bent het waard. Jij bent het waard om te leven, om te genieten, om dingen voor jezelf te doen en om ruimte in te nemen. Jij bent krachtig, jij bent waardevol, jij bent slim. Dit geldt voor iedereen! Ongeacht wat het stemmetje in je hoofd hierover tegen je zegt. Maar als dat zo is, dan heeft ieder persoon ook een verantwoordelijkheid. Als iedereen het waard is, dan moet iedereen ook  zo groot zijn als hij/zij kan zijn. Want dat is de manier om te delen met anderen. Dat is de manier om connectie te maken en fijn samen te leven. Dat is de manier om te groeien en beter te worden als maatschappij. Je schaadt jezelf en de maatschappij door jezelf klein te houden, niet door groot te zijn! Zo lang je dat maar zonder ego en arrogantie en met een flinke bak dankbaarheid doet. Amen.
 
p.s: Oprah en Brene zijn niet de enigen die over dit thema iets moois gezegd hebben. O.a. de film ‘The help‘ speelt ook prachtig in op dit idee: een van de ontroerendste scenes vind ik waar een zwart kindermeisje (in de tijd dat zwarte mensen nog geen enkel recht hadden in Amerika) een verwaarloosd blank meisje vertelt dat ze lief, slim en belangrijk is (you are kind, you are smart, you are important) als tegenwicht aan de weinige aandacht die het meisje van haar rijke en belangrijke blanke moeder krijgt. En natuurlijk was Nelson Mandela was Oprah en Brene al voor in zijn bekende speech:
nelson3
Hallelujah, Amen!

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *